Κυριακή 19 Ἰουλίου 2026 – Τῶν Ἁγίων Πατέρων τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου (Τίτ. γ΄ 8-15)
«Ὁ ΧΡΙΣΤΟΣ εἶναι τέλειος Θεός καί τέλειος Ἄνθρωπος»
Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
Ἡ Ἐκκλησία ἐπέλεξε τὸ συγκεκριμένο χωρίο ἀπὸ τὴν πρὸς Τίτον Ἐπιστολὴ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, ὡς ἀποστολικὸ ἀνάγνωσμα γιὰ τὴν σημερινὴ Κυριακὴ τῶν Ἁγίων Πατέρων τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ἐπειδὴ συνδέεται ὀργανικὰ μὲ τὸ ἔργο, τὴν ταυτότητα καὶ τοὺς ἀγῶνες τῶν Ἁγίων Πατέρων.
Ἀφ’ ἑνός μὲν ἡ πρὸς Τίτον Ἐπιστολὴ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, ὡς «Ποιμαντική», δὲν ἀπευθύνεται σὲ μιὰ κοινότητα, ἀλλὰ στὸν μαθητή του καὶ Ἐπίσκοπο Κρήτης Τίτο, περιέχοντας σαφεῖς ὁδηγίες γιὰ ποιμαντική του δραστηριότητα. Οἱ Ἅγιοι Πατέρες τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου ὑπῆρξαν οἱ κατ' ἐξοχὴν Ποιμένες καὶ Διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι ἐφάρμοσαν αὐτὲς τὶς ἀποστολικὲς ἐντολὲς γιὰ τὴν ὠφέλεια καί τήν προστασία τοῦ λογικοῦ ποιμνίου.
Ἀφ’ ἑτέρου ὁ Ἀπόστολος Παῦλος δίνει μιὰ ξεκάθαρη ἐντολή: «αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ». Ἡ λέξη αἱρετικός, ἐτυμολογικά προέρχεται ἀπό τό ρῆμα «αἱρέομαι -οῦμαι» τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γλῶσσας καί εἶναι ἐκεῖνος ποὺ ἐπιλέγει νὰ πιστεύει κάτι διαφορετικὸ ἀπὸ τὴ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας. Μὲ αὐτὴ τὴν προσωπική του ἐπιλογή, θέτει τὸν ἑαυτό του ἐκτὸς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος. Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ αἵρεση ἀποτελεῖ βαρύτατο ἁμάρτημα, ἀφοῦ διακόπτει τὴν κοινωνία τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὴν Ἐκκλησία, ἐκτὸς ἂν ὑπάρξει μετάνοια καὶ ἐπιστροφή.
Χρέος λοιπὸν τοῦ κάθε ποιμένα εἶναι νὰ νουθετήσει τὸν αἱρετικὸ μία καὶ δύο φορές, ἐπιδιώκοντας τὴν ἐπιστροφή του στὴν ὀρθὴ πίστη. Ἂν ὅμως ἐκεῖνος παραμείνει ἀμετακίνητος, ὁ ποιμένας ὀφείλει νὰ σταματήσει κάθε προσπάθεια συζητήσεως καὶ νὰ ἐντείνει τὴν προσευχή του, ἐναποθέτοντας τὴ σωτηρία του πλέον στὴ θεία Πρόνοια.
Αὐτὸ ἀκριβῶς ἔπραξαν καὶ οἱ 630 Θεοφόροι Πατέρες τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου (Χαλκηδόνα, 451 μ.Χ.), τοὺς ὁποίους τιμᾶμε σήμερα. Ἀντιμετώπισαν τὴν αἵρεση τοῦ Μονοφυσιτισμοῦ, ἡ ὁποία ἀρνεῖτο τὴν ἀνθρώπινη φύση τοῦ Χριστοῦ. Ἀφοῦ ἐξάντλησαν κάθε περιθώριο νουθεσίας πρὸς τοὺς αἱρετικούς, ὁριοθέτησαν τὴν ὀρθὴ πίστη, δογματίζοντας ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι τέλειος Θεὸς καὶ τέλειος ἄνθρωπος καὶ καταδίκασαν τὴν πλάνη.
Πρίν ἀπό τήν Τέταρτη Οἰκουμενική Σύνοδο ὅμως εἶχε προηγηθεῖ ἡ Τρίτη Οἰκουμενική Σύνοδος στὴν Ἔφεσο τὸ 431 μ.Χ., ἡ ὁποία εἶχε καταδικάσει τὸν Νεστόριο, ἐπειδή ἀποκαλοῦσε τὴν Παναγία Χριστοτόκο, λέγοντας ὅτι γέννησε μόνο ἄνθρωπο. Τότε, στήν Ἔφεσο οι 210 Θεοφόροι Πατέρες, οἱ Ὁποῖοι τήν συγκροτοῦσαν ἀποφάνθηκαν, ὅτι ἡ Παναγία πρέπει νά ὀνομάζεται Θεοτόκος ἐξαιτίας τοῦ ὅτι οἱ δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ, ἡ θεία καί ἡ ἀνθρώπινη ἑνώθηκαν μέσα στήν πάναγνη μήτρα Της, ἀλλά καί Ἀειπάρθενος, ἐπειδὴ παρέμεινε Παρθένος πρὶν τὴν γέννηση τοῦ Χριστοῦ, κατὰ τὴν γέννησή Του καὶ καὶ μετὰ ἀπὸ αὐτήν. Τοῦτο μάλιστα συμβολίζεται καί μέ τά τρία ἀστέρια τά ὁποῖα συμβολικά στις εἰκόνες Της, κοσμοῦν τούς σεπτούς Της ὤμους καί τήν τιμίαν Της κεφαλή.
Οὐσιαστικά, ἡ Γ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος προετοίμασε τὸ ἔδαφος γιὰ τὴ Δ΄, ἡ ὁποία εἴκοσι χρόνια μετέπειτα διατύπωσε ὁριστικὰ τὸ Χριστολογικὸ δόγμα, καταδικάζοντας τὸν Μονοφυσιτισμὸ καὶ διακηρύσσοντας ὅτι ὁ Χριστὸς εἶναι τέλειος Θεὸς καὶ τέλειος ἄνθρωπος.
Ὡς Θεός, κατὰ τὴν θεϊκή του φύση δηλαδή, γεννᾶται ἀπὸ τὸν Πατέρα καὶ εἶναι μὲ τὸν Πατέρα καὶ τό Ἅγιο Πνεῦμα, πρὸ πάντων τῶν αἰώνων καὶ μετὰ ἀπὸ αὐτούς.
Ὡς Ἄνθρωπος, κατὰ τὴν ἀνθρώπινη φύση δηλαδή, γεννᾶται ἐν χρὸνῳ ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου καὶ ἔκτοτε ὑπάρχει γιά πάντα ὡς Θεάνθρωπος. Ἡ ἕνωση τῶν δύο φύσεων, τῆς θείας καὶ τῆς ἀνθρώπινης ἔγινε μέσα στην παρθενική μήτρα τῆς Παναγίας, ὅπως προείπαμε, πάνω στὴ μία ὑπόσταση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ, μιὰ γιὰ πάντα «ἀσυγχύτως, ἀτρέπτως, ἀδιαιρέτως καὶ ἀχωρίστως», ὅπως ἐπισημαίνεται στόν Ὅρο τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου.
Ὅταν βέβαια συντάχθηκε ὁ Τόμος μὲ τήν Ὀρθόδοξη δογματικὴ διδασκαλία, ὅπως πάντοτε πίστευε καὶ κήρυττε ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ, οἱ αἱρετικοὶ Μονοφυσῖτες, παρὰ τὴν καταδίκη τους, συνέταξαν κι ἐκεῖνοι ἕνα Τόμο, ποῦ περιεῖχε τὶς αἱρετικές τους δοξασίες. Ἐνώπιον λοιπὸν αὐτοῦ τοῦ ἀδιεξόδου, ὁ Χριστός, τὸ ἀληθινὸ Φῶς ἐφώτισε τοὺς Πατέρες νὰ ἀνοίξουν τὴν λάρνακα, μέσα στὴν ὁποία εὑρισκόταν τὸ ἱερὸ λείψανο τῆς Ἁγίας ἐνδόξου μεγαλομάρτυρος Εὐφημίας καὶ νὰ τοποθετήσουν τοὺς δύο τόμους, τὸν ὀρθόδοξο καὶ τὸν αἱρετικό, ἐπὶ τοῦ στήθους τῆς Ἁγίας, ἀναμένοντας τὴν ἀπάντηση ἐκ Θεοῦ. Καὶ ὤ! τοῦ θαύματος, ὅταν μετὰ ἀπὸ ἑπτὰ ἡμέρες νηστείας καὶ προσευχῆς ἄνοιξαν τὴν λάρνακα τοῦ ἱεροῦ λειψάνου μὲ συγκίνηση εἶδαν, πῶς ἡ Ἁγία κρατοῦσε στὰ χέρια της τὸν Τόμο τῶν Ὀρθοδόξων καὶ μὲ τὰ πόδια της καταπατοῦσε τὸ αἱρετικὸ κείμενο τῶν Μονοφυσιτῶν.
Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας δὲν εἶναι μιὰ ἀκόμη θρησκεία ἀνάμεσα στὶς πολλές, ἀλλὰ ἡ ἀποκάλυψη τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καὶ ἡ ἕνωσή μας μαζί Του. Ὁ Χριστὸς δὲν ἦλθε γιὰ νὰ ἱδρύσει ἕνα ἀκόμη θρησκευτικὸ σύστημα πάνω στὴ γῆ, οὔτε ἁπλῶς νὰ μᾶς μιλήσει γιὰ τὴν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ, τὴν ὁποία οἱ ἄνθρωποι πίστευαν ἔτσι ἢ ἀλλιῶς καὶ πρὶν τὸν ἐρχομό Του. Ἦλθε νὰ μᾶς φανερώσει τὸν ζῶντα καί ἀληθινό Θεὸ στὴ Θεανθρώπινη Παρουσία Του καὶ νὰ μᾶς προσλάβει σὲ κοινωνία μαζί Του.
Γι’ αὐτὸν τὸν λόγο, τὸ δόγμα τῆς Δ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου εἶναι καθοριστικὸ γιὰ τη σωτηρία μας· διότι ἂν ὁ Χριστὸς δὲν εἶναι καὶ τέλειος ἄνθρωπος, ἂν δηλαδὴ δὲν ἔχει προσλάβει ὁλόκληρη τὴν ἀνθρώπινη φύση, τότε ἡ σωτηρία μας εἶναι ἀδύνατη. Ὅπως χαρακτηριστικὰ ἐπισημαίνει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος: «τὸ γὰρ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον»· ὅ,τι δηλαδὴ δὲν προσλήφθηκε ἀπὸ τὸν Χριστό, δὲν μπορεῖ καὶ νὰ θεραπευθεῖ.
Αὐτὴ τὴν ἐν Χριστῷ θεραπεία καὶ ἀληθινὴ ζωὴ καλούμαστε, ὡς ζωντανὰ μέλη τοῦ σώματός Του, νὰ βιώνουμε καθημερινὰ καὶ νὰ μεταλαμπαδεύουμε ὡς φῶς στὸν κόσμο, ὅπως μᾶς προέτρεψε ὁ Κύριος στὸ σημερινὸ Εὐαγγελικὸ ἀνάγνωσμα.
Φωτεινὸ καὶ ἔμπρακτο παράδειγμα αὐτῆς τῆς ἁγιότητας ἀποτελεῖ ἡ σήμερον ἑορταζομένη Ὁσία Μακρίνα, ἀδελφὴ τοῦ Μεγάλου Βασιλείου, μία ἀπὸ τὶς σπουδαιότερες μορφὲς τοῦ ὀργανωμένου γυναικείου κοινοβιακοῦ Μοναχισμοῦ. Μὲ τὴν ἀσκητική της βιοτή, τὸν φωτισμένο λόγο καὶ τὴν ἔμπρακτη ἀγάπη της, ἐπηρέασε βαθιὰ τούς Ἀδελφούς της Ἐπισκόπους, τὸν Μέγα Βασίλειο, τὸν Γρηγόριο Νύσσης καὶ τὸν Πέτρο Σεβαστείας, ἀφήνοντάς μας μιὰ πολύτιμη πνευματικὴ κληρονομιά. Ἂς ἔχουμε τὶς πρὸς Κύριον πρεσβεῖες της. Ἀμήν.