Κυριακή 04 Ἰανουαρίου 2026 – † Πρό τῶν Φώτων
«ΧΡΙΣΤΟΣ: Ὁ θεῖος Φωτισμός μας»
Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
Ὁ Εὐαγγελιστής Μᾶρκος δέν ἀναφέρεται καθόλου στήν Γέννηση τοῦ Χριστοῦ καί σέ ἄλλα ἱστορικά γεγονότα τῆς κατ’ ἄνθρωπον, προϊόντος τοῦ χρόνου, ἐνηλικίωσης τοῦ Κυρίου, ὅπως ὁ Ματθαῖος καί ὁ Λουκᾶς. Ὅπως ἀκούσαμε σήμερα ξεκινᾶ τήν εὐαγγελική Του διήγηση μέ τό Βάπτισμα τοῦ Κυρίου στόν Ἰορδάνη, τό ὁποῖο καί ἀποτελεῖ τήν ἀφετηρία τῆς δημόσιας ἐπί γῆς δραστηριότητος τοῦ Κυρίου μας γιά τήν σωτηρία τῶν ἀνθρώπων καί ἐν συνεχείᾳ ἀφιερώνει τήν «Ἀρχή τοῦ εὐαγγελίου Ἰησοῦ Χριστοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ», ὅπως χαρακτηριστικά γράφει στόν Τίμιο Πρόδρομο καί Βαπτιστή Ἰωάννη, ὥστε νά μᾶς εἰσαγάγει σιγά-σιγά στό Βάπτισμα τοῦ Κυρίου καί ἐν συνεχείᾳ νά ὁμιλήσει γιά τό ἔργο τῆς θείας οἰκονομίας Του.
Ἀρχικῶς ἀναφέρει καί ἀπό μνήμης τήν προφητεία τοῦ Μαλαχία «Ἰδοὺ ἐγὼ ἐξαποστέλλω τὸν ἄγγελόν μου, καὶ ἐπιβλέψεται ὁδὸν πρὸ προσώπου μου» (Γ 1), ἀλλά καί τήν πασίγνωστη προφητεία τοῦ Ἠσαΐα: «Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους τοῦ Θεοῦ ἡμῶν»(Μ,3), ἀφοῦ καί οἱ δύο ἀφοροῦν στό σεπτό πρόσωπο τοῦ Τιμίου Προδρόμου, γιά νά μᾶς ξεναγήσει κατόπιν στό βάπτισμα μετανοίας, πού τελοῦσε στούς ἀνθρώπους, ἀλλά καί στόν τρόπο ζωῆς του.
Ὁ Τίμιος Πρόδρομος κατοικοῦσε στήν ἔρημο τοῦ Ἰορδάνου καί ἐνδιαιτᾶτο μέ τρόπο ἄκρως ἀσκητικό. Τρεφόταν μέ μέλι ἄγριο καί ἀκρῖδες, εἴτε ἐννοήσουμε τά ἔντομα ἤ τίς ἄκρες ἀπό τά χόρτα, ὅπως λένε οἱ Πατέρες. Ἐκεῖ στήν ἔρημο κατά τήν παράδοση διδάχθηκε ἀπό τόν Ἀρχάγγελο Μιχαήλ τίς μετάνοιες καί τήν νοερά προσευχή, ἐγκαινιάζοντας, κατά κάποιο τρόπο, τό δρόμο γιά τήν ἀσκητική ζωή τῆς ἐρήμου, πού λάμπρυναν ἀργότερα μεγάλες μορφές, ὅπως οἱ Ἅγιοι: Ἀντώνιος, Εὐθύμιος, Παῦλος ὁ ἁπλοῦς, Γεράσιμος Ἰορδανίτης, ἡ Ὁσία Μαρία ἡ Αἰγυπτία καί ἄλλοι. Ὁ Τίμιος Πρόδρομος ἀνέδειξε τήν ἔρημο τοῦ Ἰορδάνου ὡς τό μεγάλο σχολεῖο τῆς πνευματικῆς μας ζωῆς καί κατέστη ὁ μεγάλος δάσκαλος γιά τούς μετέπειτα Μοναχούς, Ἀσκητές καί Ἐρημίτες καί γι’ αὐτό εἶναι καί ὁ Πρύτανης καί Προστάτης κάθε ἁπλοῦ Μοναχοῦ καί μοναχικοῦ τάγματος.
Ἐκεῖ στήν ἔρημο τοῦ Ἰορδάνου, ὁ Τίμιος Πρόδρομος δίδασκε τούς ἀνθρώπους, πού τόν ἐπισκέπτονταν καί τούς βάπτιζε τό βάπτισμα τῆς μετανοίας, γιά νά συγχωρηθοῦν οἱ ἁμαρτίες τους, ὥστε μέ καθαρή τήν καρδιά νά ἀναγνωρίσουν τόν Χριστό καί νά Τόν ἀκολουθήσουν. Ἀπό τήν Ἔρημο ἔλεγξε καί τόν Βασιλιᾶ Ἡρώδη, καί ἐξαιτίας αὐτοῦ συνελήφθη, φυλακίσθηκε καί ἀποκεφαλίσθηκε, γιά νά συνεχίσει μέ τήν ἁγία ψυχή του πλέον τό κήρυγμα τῆς μετανοίας σέ ὅλους ὅσους εἶχαν ἀποθάνει. Δέν προετοίμασε λοιπόν τόν δρόμο γιά τόν Χριστό μόνο στούς ζωντανούς, ἀλλά καί στούς κεκοιμημένους. Μετά θάνατον βέβαια δέν ὑπάρχει δυνατότητα μετανοίας, ἀλλά ἡ φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ δέν ἄφησε ν’ ἀδικηθοῦν ὅσοι πέθαναν χωρίς νά γνωρίσουν τόν Χριστό. Διότι κι ἐκεῖνοι ἔπρεπε νά προετοιμασθοῦν, γιά νά συναντήσουν τόν Χριστό, ὅταν μετά ἀπό τρία χρόνια θά κατέβαινε στόν Ἄδη μέ τήν ψυχή Του καί ὅσοι θά εἶχαν πιστεύσει, θά συνανασταίνονταν μαζί Του. Γιά τόν λόγο αὐτό στήν ἀπεικόνιση τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Χριστοῦ, ὁ Ἀναστάς Κύριος κρατεῖ ἀπό τά χέρια τόν Ἀδάμ καί τήν Εὔα, τούς γενάρχες τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Στό πρόσωπό τους συνανιστᾶ ὅλους, ὅσους πίστευσαν στόν Χριστό ὡς Θεό, Σωτῆρα καί Λυτρωτή, σύμφωνα καί μέ τό κήρυγμα τοῦ Τιμίου Προδρόμου.
Γιατί ὅμως ὁ Χριστός, ἀφοῦ εἶναι ὁ μόνος ἀναμάρτητος καί δέν ἔχει ἀνάγκη μετανοίας ἔρχεται νά βαπτισθεῖ; Καί γιατί ἐνῶ ἀρχικά ὁ Πρόδρομος προβάλλει ἀντιστάσεις καί ἀρνεῖται νά βαπτίσει τόν Χριστό, ὁμολογώντας τήν κατωτερότητά του ἔναντι Ἐκείνου, ἐν τέλει κάμπτεται καί προβαίνει στό βάπτισμα τοῦ Κυρίου;
Κατ’ ἀρχάς νά τονίσουμε, ὅτι ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ ἔγινε καί ἄνθρωπος κατ’ ἄκραν συγκατάβασιν, ὅπως ἀκούσαμε καί στήν ὑμνολογία τῆς Πρωτοχρονιᾶς, ὥστε ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι νά γίνουμε θεοί κατά χάριν. Ὁ Θεάνθρωπος Χριστός λοιπόν θέλησε, χωρίς νά ὑπάρχει κάποια ἀνάκγη, νά πειθαρχήσει, ἀφοῦ εἶναι καί ἄνθρωπος, στά κελεύσματα τοῦ θεϊκοῦ νόμου καί γι’ αὐτό καταδέχθηκε νά περιτμηθεῖ, νά προσφερθεῖ ὡς βρέφος σαράντα ἡμερῶν στόν Ναό καί κατόπιν νά βαπτισθεῖ ἀπό τόν Τίμιο Πρόδρομο Ἰωάννη στόν Ἰορδάνη ποταμό. Βέβαια τό βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ διαφέρει ἀπό ἐκεῖνο τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων. Διότι οἱ ἄνθρωποι παρέμεναν μέσα στό νερό ἐξομολογούμενοι τίς ἁμαρτίες τους καί δέχονταν κατόπιν τήν ἄφεση τοῦ βαπτίσματος τοῦ Ἰωάννου. Ὁ Κύριος ὅμως, ὅπως τονίζεται στό ἱερό Εὐαγγέλιο, εὐθέως ἀνέβη ἀπό τοῦ ὕδατος, δηλαδή ἀμέσως βγῆκε ἀπό τό νερό, ἀφοῦ εἶναι ὁ μόνος ἀναμάρτητος καί δέν εἶχε ἀνάγκη, οὔτε νά ἐξομολογηθεῖ, οὔτε νά λάβει τήν ἄφεση τοῦ βαπτίσματος.
Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος λέει, πώς ὁ Χριστός βαπτίζεται γιά νά μᾶς διδάξει τήν ταπείνωση καί τήν ἀνάγκη τῆς πνευματικῆς κάθαρσης. Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ὁμιλώντας κι ἐκεῖνος γιά τό βάπτισμα τοῦ Χριστοῦ προεκτείνει αὐτόν τόν συλλογισμό καί λέει, πώς ὁ Χριστός ὡς Δεσπότης τῶν ἁπάντων καταδέχεται νά βαπτισθεῖ ἀπό τόν ταπεινό δοῦλο Του Ἰωάννη, ὥστε καί ὁ πλούσιος βασιλιᾶς νά καταδέχεται νά βαπτίζεται ἀπό τόν πτωχό καί ταπεινό ἱερέα, ἀφοῦ ὡς ἄνθρωπος κι αὐτός, παρότι βασιλιᾶς, ἔχει ἀνάγκη τοῦ λουτροῦ τῆς παλιγγενεσίας, γιά νά ἀναγεννηθεῖ ὡς μέλος τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ.
Ὁ δέ Ἰωάννης, ἐπειδή πολλοί θεωροῦσαν πῶς ἐκεῖνος ἦταν ὁ Μεσσίας, ἐπιχειροῦσε πάντοτε ὁμιλώντας, ἄλλοτε ξεκάθαρα κι ἄλλοτε ἀλληγορικά, νά ὁμολογεῖ τήν κατωτερότητά του σέ σχέση μέ τόν Χριστό καί πώς τό ἔργο του εἶναι μόνο νά προετοιμάσει τούς ἀνθρώπους γιά τόν Χριστό. Γι’ αὐτό σήμερα ἀκούσαμε νά λέει, πώς δέν εἶναι ἱκανός οὔτε τά κορδόνια ἀπό τά ὑποδήματα τοῦ Χριστοῦ νά λύσει. Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας μέσα ἀπό τήν ἑρμηνεία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου μᾶς ἐξηγεῖ, πώς πίσω ἀπό τήν ἔκφραση «τά κορδόνια τῶν ὑποδημάτων» κρύβεται τό μυστήριο τῆς θείας Ἐνανθρωπήσεως. Δηλαδή ὁ Ἰωάννης, ὅπως καί κάθε ἄνθρωπος δέν μπορεῖ νά κατανοήσει, οὔτε νά ἐξετάσει, πώς συνελήφθη ὁ Χριστός ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καί Μαρίας τῆς Παρθένου καί πώς ἑνώθηκαν οἱ δύο φύσεις, ἡ θεία καί ἡ ἀνθρώπινη στή μία Ὑπόσταση τοῦ Θεοῦ Λόγου. Γι’ αὐτό και ἐνώπιον τοῦ Κυρίου προσπάθησε νά ἀποφύγει τήν ἱερουργία τοῦ θεϊκοῦ Βαπτίσματος, χωρίς ὅμως ἐπιτυχία, ἀφοῦ τελικῶς τό δεξί Του χέρι, πού φυλάσσεται ἄφθορο στήν Ἱερά Μονή Διονυσίου τοῦ Ἁγίου Ὄρους, διατηρώντας μάλιστα καί τήν θερμοκρασία τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος, ἄγγιξε τελικῶς τήν ἀκήρατη κορυφή τοῦ Δεσπότη Χριστοῦ καί Τόν ἐβάπτισε, γιά νά συμπληρωθοῦν ὅλα ὅσα ἔπρεπε νά γίνουν στήν θεϊκή αὐτή οἰκονομία, πού ὁ Χριστός γιά χάρη μας ἐνήργησε.
Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί,
Ἡ σημερινή πρώτη Κυριακή τοῦ νέου ἔτους, ὀνομάζεται πρό τῶν Φώτων. Φῶτα εἶναι ἡ ἄλλη ὀνομασία τῆς ἑορτῆς τῶν Ἁγίων Θεοφανείων. Ἡ μία δείχνει τήν φανέρωση τοῦ Θεοῦ στόν Ἰορδάνη καί ἡ ἄλλη τόν φωτισμό τοῦ κόσμου ἀπό τόν Χριστό, ὁ Ὁποῖος εἶναι τό ἀληθινό Φώς, «τό φωτίζον πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τόν κόσμον» ὅπως σημειώνει ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης ὁ Θεολόγος στό Εὐαγγέλιό του (α 9). Φαίνεται δέ, πώς πρῶτος ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, ονομάζει τήν ἑορτή ἅγια Φῶτα καί ἡ Ἐκκλησία ἐπικύρωσε τήν ονομασία χαρακτηρίζοντας μέ αὐτήν τίς δύο Κυριακές πού δορυφοροῦν τήν ἡμέρα τῶν Θεοφανείων, ὥστε νά φαίνεται ξεκάθαρα, ὅτι ὁ σκοπός τῆς μεγάλης αὐτῆς ἑορτῆς εἶναι ὁ φωτισμός μας ἀπό τό ἀληθινό Φῶς, τόν Χριστό. «Χριστέ, τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν... σημειωθήτω ἐφ' ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, ἵνα ἐν αὐτῷ ὀψώμεθα φῶς τὸ ἀπρόσιτον, καὶ κατεύθυνον τὰ διαβήματα ἡμῶν πρὸς ἐργασίαν τῶν ἐντολῶν σου» (Εὐχή Α΄ὥρας). Ἀμήν